فیلتر هپا

فیلتر هپا (HEPA) چیست؟

فیلتر هپا (HEPA) یکی از پیشرفته‌ترین و کارآمدترین فناوری‌های فیلتراسیون هوا است که با توانایی خارق‌ العاده‌اش در به دام انداختن ذرات میکروسکوپی و آلاینده‌ها، به انتخابی ایده ‌آل برای محیط‌ خانگی، صنعتی و آزمایشگاهی تبدیل شده است. این فیلترها، که به مثابه سپری قدرتمند در برابر آلودگی‌های هوا عمل می‌کنند، نقش کلیدی در ارتقای کیفیت هوا و حفاظت از سلامت ما ایفا می‌کنند. 
در این مقاله، سفری جذاب به دنیای فیلترهای هپا خواهیم داشت و با ساختار، عملکرد، انواع، کاربردها و استانداردهای این فناوری شگفت‌انگیز آشنا می‌شویم. آیا آماده‌اید کشف کنید که چگونه فیلتر هپا می‌تواند هوای پاک‌ تر و زندگی سالم ‌تری را به شما هدیه دهد؟

فیلتر هپا (High-Efficiency Particulate Air) نوعی فیلتر مکانیکی است که قادر به حذف حداقل 99.97% از ذرات معلق با اندازه 0.3 میکرون یا بزرگ ‌تر است. این ذرات شامل گرد و غبار، گرده گیاهان، کپک، باکتری‌ها و برخی ویروس‌ها هستند. اهمیت فیلتر هپا در توانایی آن برای بهبود کیفیت هوای محیط‌های بسته، کاهش آلرژی‌ها و محافظت از تجهیزات حساس در محیط‌های صنعتی و آزمایشگاهی نهفته است.

فیلترهای هپا به دلیل کارایی بالا در دستگاه‌هایی مانند تصفیه ‌کننده‌ هوا، جارو برقی‌ها، هود لامینار و هودهای میکروبی استفاده می‌شوند. این فیلترها استانداردهای سخت‌گیرانه‌ای دارند و در صنایعی مانند پزشکی، داروسازی، الکترونیک و حتی منازل به کار می ‌روند.

ساختار و نحوه عملکرد فیلتر هپا

اجزای فیلتر هپا (HEPA)

فیلتر هپا معمولاً از سه بخش اصلی تشکیل شده است:

1. لایه فیلتراسیون: این لایه از الیاف تصادفی (معمولاً فایبرگلاس یا پلیمر) ساخته شده است که به صورت متراکم و شبکه‌ای قرار گرفته‌اند.
2. قاب فیلتر: قابی از جنس آلومینیوم، استیل یا گالوانیزه که استحکام و شکل فیلتر را حفظ می‌کند.
3. واشرها یا درزگیرها: برای جلوگیری از نشت هوا و اطمینان از عبور تمام جریان هوا از لایه فیلتر.

جنس فیلتر هپا و ساختار فیلتراسیون آن

فیلتر هپا از الیاف فایبرگلاس یا پلیمرهای مصنوعی با قطر بسیار نازک (بین 0.5 تا 2 میکرون) ساخته می‌شود. این الیاف به صورت تصادفی و به شکل یک شبکه متراکم چیده شده‌اند که باعث می‌شود ذرات معلق در هنگام عبور هوا به دام بیفتند. ساختار فیلتر شبیه به یک کاغذ تا‌شده (پل‌های آکاردئونی) است که سطح تماس بیشتری برای جذب ذرات فراهم می‌کند.فیلتر هپا در تجهیزات اتاق تمیز مانند هودهای لامینار و هودهای میکروبی استفاده می‌شود

فیلتر هپا چگونه کار می‌کند و ذرات را جذب می‌کند؟

فیلتر هپا از سه مکانیزم اصلی برای به دام انداختن ذرات استفاده می‌کند:

1. توقف مستقیم (Interception): ذرات بزرگ‌تر از منافذ فیلتر مستقیماً به الیاف برخورد کرده و گیر می ‌افتند.
2. برخورد اینرسی (Impaction): ذرات سنگین‌تر به دلیل اینرسی خود به الیاف فیلتر برخورد می‌کنند.
3. انتشار (Diffusion): ذرات بسیار ریز (کوچک‌تر از 0.1 میکرون) به دلیل حرکت براونی (حرکت تصادفی) به الیاف برخورد کرده و به دام می‌افتند.

این مکانیزم‌ها به‌ ویژه برای ذرات 0.3 میکرون که به دلیل اندازه خاص خود سخت ‌تر فیلتر می‌شوند، بسیار مؤثر هستند.

اثر بخشی فیلتر HEPA در حذف آلاینده‌ها

فیلتر هپا قادر به حذف ذرات معلق مانند گرد و غبار، گرده گیاهان، کپک، باکتری ‌ها و حتی برخی ویروس ‌ها است. استاندارد هپا تضمین می‌کند که حداقل 99.97% از ذرات 0.3 میکرون حذف شوند. این کارایی باعث شده که فیلترهای هپا در محیط‌های حساس مانند اتاق ‌های عمل، آزمایشگاه‌ها و دستگاه‌ تصفیه هوا بسیار محبوب باشند.

ذرات معلق و نقش فیلتر هپا

ذرات معلق (PM) شامل ذرات جامد یا مایع موجود در هوا هستند که به دلیل اندازه کوچکشان )مانند PM2.5 و PM10( می‌توانند به راحتی وارد سیستم تنفسی شوند. این ذرات شامل گردوغبار، دود، دوده، گرده گیاهان و ذرات شیمیایی هستند.

مضرات ذرات معلق برای سلامتی

ذرات معلق می‌توانند مشکلات جدی برای سلامتی ایجاد کنند، از جمله:

• آلرژی‌ها: تشدید علائم آلرژی مانند عطسه و خارش چشم.
• بیماری‌های تنفسی: افزایش خطر آسم، برونشیت و بیماری‌های مزمن ریوی.
• بیماری‌های قلبی: ذرات ریز مانند PM2.5 می‌توانند وارد جریان خون شده و خطر حمله قلبی را افزایش دهند.

چگونه می‌ توان با ذرات معلق مقابله کرد؟

استفاده از دستگاه‌های مجهز به فیلتر هپا، مانند تصفیه‌کننده‌های هوا و جاروبرقی‌ها، یکی از مؤثرترین روش‌ها برای حذف ذرات معلق است. همچنین تهویه مناسب و کاهش منابع آلودگی (مانند سیگار یا مواد شیمیایی) می ‌تواند مکمل فیلتر هپا باشد.

انواع و کلاس ‌های فیلتر هپا

انواع فیلتر هپا (HEPA) و ویژگی‌های آن‌ها

فیلترهای هپا بر اساس استانداردهای بین‌المللی (مانند EN 1822 اروپا یا DOE آمریکا) به کلاس‌های مختلفی تقسیم می‌شوند. این کلاس‌ها بر اساس کارایی فیلتر در حذف ذرات تعریف می ‌شوند:

 

اشتباهات رایج در تشخیص کلاس فیلتر هپا

یکی از اشتباهات رایج، فرض این است که هر فیلتری با برچسب "HEPA" استاندارد واقعی هپا را دارد. برخی تولید کنندگان از عبارت HEPA-type یا HEPA-like استفاده می‌کنند که کارایی کمتری نسبت به فیلترهای استاندارد دارند. برای اطمینان، باید استانداردهایی مانند EN 1822 یا کارایی 99.97% برای ذرات 0.3 میکرون بررسی شود.

تفاوت‌های مهم مقایسه فیلتر H11 و H13

• H11: کارایی ≥ 95%، مناسب برای دستگاه‌های تصفیه هوای خانگی و محیط‌هایی با آلودگی متوسط.
• H13: کارایی ≥ 99.95%، مناسب برای بیمارستان‌ها و آزمایشگاه‌ها که نیاز به حذف ذرات بسیار ریز دارند.

تفاوت بین فیلتر  H13 و H14

فیلتر H14 نسبت به H13 کارایی بالاتری (≥ 99.995%) دارد و در محیط‌های حساس‌تر مانند تولید نیمه‌هادی‌ها یا اتاق‌های تمیز پیشرفته استفاده می‌شود.

کاربرد و استفاده از فیلتر هپا

فیلترهای هپا در محیط‌های حساس مانند اتاق تمیز و آزمایشگاه‌ها استفاده می‌شوند

• منازل: در تصفیه‌کننده‌های هوا و جاروبرقی‌ها برای حذف گردوغبار و آلرژن‌ها.
• بیمارستان‌ها: در هودهای لامینار، هودهای میکروبی و اتاق‌های عمل برای جلوگیری از آلودگی.
• آزمایشگاه‌ها: در هودهای کشت بافت و محیط‌های تحقیقاتی برای حفظ شرایط استریل.
• صنایع: در تولید نیمه‌هادی‌ها، داروسازی و الکترونیک برای حذف ذرات ریز.

چه فیلترهایی باید همراه فیلتر هپا نصب شوند؟

برای افزایش کارایی، فیلتر هپا معمولاً با فیلترهای زیر ترکیب می‌ شود:

• فیلتر پیش‌فیلتر: برای حذف ذرات بزرگ‌ تر و افزایش طول عمر فیلتر هپا.
• فیلتر کربن فعال: برای حذف بوها و گازهای شیمیایی.
• فیلتر UV-C: برای از بین بردن میکروب‌ها و ویروس‌ها.

مزایا و محدودیت‌ فیلتر هپا

فیلترهای هپا (HEPA) به دلیل توانایی بالای خود در حذف 99.97% از ذرات معلق با اندازه 0.3 میکرون و بزرگ‌ تر، یکی از مؤثرترین فناوری‌های تصفیه هوا محسوب می ‌شوند. این فیلترها با به دام انداختن گرد و غبار، آلرژن‌، هاگ‌ قارچی و حتی برخی باکتری‌ها و ویروس‌ها، کیفیت هوای محیط را به طور قابل توجهی بهبود می ‌بخشند و به کاهش علائم آلرژی و مشکلات تنفسی کمک می‌کنند. این ویژگی باعث شده‌ است که فیلترهای هپا در محیط‌های متنوعی از جمله خانه‌، بیمارستان‌، آزمایشگاه‌ و صنایع حساس مانند تولید الکترونیک یا داروسازی کاربرد گسترده‌ای داشته باشند. علاوه بر این، استفاده از این فیلترها می‌تواند به ایجاد محیطی سالم‌تر و تمیزتر کمک کند، به‌ویژه برای افرادی که به آلودگی‌های محیطی حساسیت دارند.

با وجود کارایی بالای فیلترهای هپا، این فناوری محدودیت‌هایی نیز دارد. این فیلترها قادر به حذف گازهای شیمیایی، بوها یا ترکیبات آلی فرار (VOCs) نیستند و برای این منظور نیاز به فیلترهای مکمل مانند کربن فعال دارند، که می‌تواند هزینه و پیچیدگی سیستم را افزایش دهد. همچنین، فیلتر هپا نیاز به تعویض دوره ‌ای دارند (معمولاً هر 6 تا 12 ماه بسته به میزان استفاده و آلودگی محیط)، که این امر هزینه‌های نگهداری را بالا می‌برد. علاوه بر این، قیمت اولیه این فیلترها در مقایسه با فیلترهای معمولی بالاتر است، که ممکن است برای برخی کاربران در محیط‌های خانگی یا کاربردهای کم‌هزینه محدودیت ایجاد کند.

 

تولیدکنندگان معتبر فیلتر هپا

برندهای معتبری مانند هانیول (Honeywell) در سطح جهانی و نور صنعت فردوس در ایران فیلترهای هپا با کیفیت بالا تولید می‌کنند. هنگام خرید، اطمینان حاصل کنید که فیلتر دارای استانداردهای بین ‌المللی مانند EN 1822 یا DOE باشد.

 

جمع بندی

فیلتر هپا (HEPA) یکی از مؤثرترین فناوری‌های فیلتراسیون هوا است که در محیط‌های مختلف از منازل تا آزمایشگاه‌ها و صنایع کاربرد دارد. با توانایی حذف 99.97% از ذرات 0.3 میکرون، این فیلترها نقش کلیدی در بهبود کیفیت هوا و حفظ سلامتی ایفا می‌کنند. هنگام انتخاب دستگاه مجهز به فیلتر هپا، به استانداردهای بین ‌المللی، کلاس فیلتر (مانند H13 یا H14) و برندهای معتبر مانند هانیول یا نور صنعت فردوس توجه کنید. برای اطلاعات بیشتر درباره قیمت و خرید، به وب‌سایت‌های رسمی تولیدکنندگان مراجعه کنید.

 

سوالات متداول

1. فیلتر هپا چیست و چه تفاوتی با فیلترهای معمولی دارد؟

فیلتر هپا نوعی فیلتر مکانیکی با کارایی بالا است که حداقل 99.97% از ذرات 0.3 میکرون را حذف می‌کند، در حالی که فیلترهای معمولی کارایی کمتری دارند و نمی‌ توانند ذرات ریز را به دام بیندازند.

2. آیا فیلتر هپا می ‌تواند ویروس‌ها را حذف کند؟

بله، فیلتر هپا می‌تواند برخی ویروس‌ها را که به ذرات بزرگ‌ تر متصل هستند حذف کند، اما برای ویروس‌های بسیار کوچک ‌تر ممکن است به فیلترهای مکمل مانند UV-C نیاز باشد.

3. هر چند وقت یک‌بار باید فیلتر هپا تعویض شود؟

بسته به میزان استفاده و سطح آلودگی محیط، فیلتر هپا معمولاً هر 6 تا 12 ماه نیاز به تعویض دارد.

4. تفاوت فیلتر هپا H13 و H14 چیست؟

فیلتر H14 کارایی بالاتری (≥ 99.995%) نسبت به H13 (≥ 99.95%) دارد و برای محیط‌ بسیار حساس مناسب ‌تر است.

5. آیا فیلتر هپا برای افراد مبتلا به آلرژی مناسب است؟

بله، فیلتر هپا به دلیل حذف گرد و غبار، گرده و سایر آلرژن‌ها برای افراد مبتلا به آلرژی بسیار مؤثر است.